Definicje związane ze snem:
SEN
Sen jest to stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego,
cyklicznie pojawiający się i przemijający w rytmie dobowym, podczas
którego następuje zniesienie świadomości (por. Świadomy sen) i bezruch.
Przeciwieństwem stanu snu jest stan czuwania.
Długość snu u zwierząt znacznie się różni. U żyraf wynosi on 2 godziny
na dobę, a np. u nietoperzy 20 godzin na dobę. U niektórych zwierząt
(pingwiny, foki, delfiny) półkule mózgowe śpią na zmianę. Objawia się to
zamknięciem oka przez śpiąca półkulę. Foki śpią w ten sposób, żeby
wynurzać się w celu zaczerpnięcia powietrza.
Podobnym do snu stanem jest hibernacja. Wiele zwierząt przesypia
niekorzystną porę roku - sen zimowy w celu oszczędzania energii lub sen
letni w czasie suszy.
Dobowe zapotrzebowanie na sen jest cechą indywidualną. Badania
przeprowadzone na ponad 1 milionie osób w Kalifornii wykazały, że
większość osób śpi 8-9 godzin na dobę, następna duża grupa osób śpi 7-8
godzin. Zapotrzebowanie na sen jest cechą wrodzoną. Wskaźnik
umieralności jest najniższy u osób śpiących 7-8 godzin na dobę i wzrasta
zarówno u osób śpiących dłużej jak i krócej.
Rytm snu reguluje stężenie melatoniny. Czas snu wiąże się też z
preferowaną długością doby, która jest inna dla każdego człowieka i na
ogół dłuższa niż 24 godziny. W eksperymentach, polegających na
całkowitym odizolowaniu ludzi w pokojach bez okien, zegarów, telewizji,
radia i telefonów, kiedy sami mogli sobie wybierać moment zasypiania i
wstawania, niektórzy badani funkcjonowali nawet w rytmie trzydziestu
kilku godzin.
Sen dzieli się na dwie fazy (fazy snu):
- Sen o wolnych ruchach gałek ocznych (skrót: NREM – non-rapid eye
movement); inne nazwy: sen powierzchniowy, sen głęboki, sen
wolnofalowy. W fazie tej pojawiają się fale Δ aktywności
elektrycznej mózgu. Ze względu na intensywność tych fal faza ta
dzieli się na 3 stadia.
- Sen o szybkich ruchach gałek ocznych (skrót: REM – rapid eye
movement); inne nazwy: sen paradoksalny. W tej fazie występują
najczęściej marzenia senne. W tej fazie jest całkowiete rozluźnienie
mięśni, dlatego śniący o ruchu człowiek nie porusza się.
Sen przechodzi przez wszystkie fazy w cyklu około 90 minutowym. Wraz
z długością snu:
- Spada udział najgłębszego stadium snu wolnofalowego (o
największej aktywności fal Δ);
- Rośnie czas trwania fazy REM, która pod koniec nocy
zazwyczaj trwa około 40 minut. Sen jest pamiętany, gdy przebudzenie
jest w fazie REM.
Obiektywnym wskaźnikiem bezsenności jest krótki czas (lub brak)
najgłębszego stadium snu wolnofalowego. Bezsenność często jest objawem
nerwicy.
W czasie snu zmienia się częstotliwość fal mózgowych. Zanikają szybsze
rytmy beta i alfa, pojawiają się wolniejsze rytmy theta i delta.
Wykorzystanie niektórych rejonów mózgu jest znacznie większe podczas snu
niż podczas czuwania.
Ewolucyjna rola snu w fizjologii nie jest dokładnie znana. Z pewnością
podczas snu do równowagi wraca poziom neuroprzekaźników, takich jak
serotonina, noradrenalina. Jedna z hipotez tłumaczy też marzenia senne
jako efekt "porządkowania się" pamięci.
Sen jest niezbędny do życia i prawidłowego przebiegu procesów
psychicznych. Już jedna nieprzespana noc obniża sprawność
psychofizyczną. Brak snu przez dłuższy czas powoduje szereg negatywnych
efektów psychicznych i fizjologicznych:
- Zaburzenia nastroju
- Utrudnione skupienie uwagi
- Długotrwała (ok. tygodnia) deprywacja (tj. pozbawienie) snu lub
zaburzenia fazy REM mogą prowadzić do stanów zbliżonych do psychozy,
halucynacji (np. pacjent widzi ogień, itp.), oraz stanów
paranoidalnych. Zaburzenia fazy REM występują także przy
alkoholizmie.
- Upośledzenie aktywności układu immunologicznego – zaburzenia w
liczbie białych krwinek, upośledzenie aktywności limfocytów w tym
cytotoksycznych typu natural killer, które normalnie zwalczają
nieprawidłowe komórki: zarażone wirusem lub zmienione nowotworowo.
- Doświadczenia na szczurach pokazały, że kilka tygodni deprywacji
snu prowadzi do ich śmierci.
Rekordem długości czasu czuwania był wyczyn zarejestrowany w Księdze
Rekordów Guinessa – mieszkanka RPA bez snu obyła się przez 283 godziny
(ponad 11 dni). Znany jest też przypadek Koreańczyka, który umarł z
wycieńczenia po 86 godzinach bez snu ani jedzenia.
Deprywacja snu bywa wykorzystywana jako pewien rodzaj tortur. Oskarżane
o stosowanie tej techniki były KGB, wojska japońskie w czasie II wojny
światowej i armia brytyjska w stosunku do członków IRA.
źródło:wikipedia
|
